Amerikaanse sancties? Rusland, China en India maken eigen betaalsysteem


De Amerikaanse regering heeft gedreigd Rusland af te sluiten van het internationale betalingsverkeer als de situatie in Oekraïne escaleert. Door financiële instellingen te boycotten van SWIFT, een internationaal betaalsysteem waar 11.000 banken in meer dan 200 landen gebruik van maken, zouden de Amerikanen de druk op Rusland kunnen opvoeren. Maar hebben dit soort economische sancties nog wel effect? Of gooien de Amerikanen daarmee hun eigen ruiten in?

Het lijkt een veilige en makkelijke manier om Rusland onder druk te zetten. In plaats van een militaire escalatie in Oekraïne te riskeren kunnen de Amerikanen ook proberen Rusland economisch te raken. Door de toegang tot SWIFT te ontzeggen wordt het voor de Russische olie- en gassector moeilijk om internationale betalingen te doen. Poetin zou dan wel twee keer nadenken over een nieuw geopolitiek avontuur.

Economische sancties

Het zou niet de eerste keer zijn dat de Amerikanen een land weten af te sluiten van het SWIFT betalingssysteem. Dat gebeurde eerder ook al met Iran, nadat het land beschuldigd werd van de ontwikkeling van nucleaire wapens. Het land kon haar olie niet meer exporteren en buitenlandse investeerders trokken zich massaal terug. Zo wisten de Amerikanen het land economische hard te treffen.

Een meer recent voorbeeld is Venezuela, waar Nicolas Maduro nog steeds de touwtjes strak in handen heeft. Tot ongenoegen van de Amerikanen, die vinden dat oppositiekandidaat Guaido de rechtmatige president is. Om het land onder druk te zetten kwam de Amerikaanse regering met sancties, die Amerikaanse banken verboden zaken te doen met Venezuela. Het gevolg? Olieproducenten in Venezuela konden hun olie niet meer verkopen aan de VS, waardoor belangrijke inkomsten wegvielen.

Wat betekent dat voor Rusland?

Venezuela en Iran kwamen in serieuze problemen door de Amerikaanse sancties, maar zal het Rusland ook zo vergaan? Waarschijnlijk niet. Zo is de economie van Rusland vele malen groter dan die van Iran en Venezuela. Bovendien zijn de Europese bondgenoten van de VS nog steeds zeer afhankelijk van olie en gas uit Rusland. Door de nauwe economische banden die Europese landen onderhouden met Rusland is de kans groot dat zij zich tegen Amerikaanse sancties zullen verzetten.

Ook al scharen de Verenigde Staten en Europa zich als één blok tegen Rusland, dan nog is het onwaarschijnlijk dat de sancties veel effect zullen hebben. Europese landen hebben de energie uit Rusland simpelweg nodig om hun economie draaiende te houden. Vanaf dag één zullen Europese bedrijven een plan bedenken om toch zaken te kunnen doen met bedrijven in Rusland.

Alternatieve betaalsystemen

Vandaag de dag vervult SWIFT een belangrijke rol in het internationale betalingsverkeer. Maar dat wil niet zeggen dat er geen alternatieven zijn. Al sinds de ontwikkelingen op de Krim in 2014 en de Westerse sancties tegen Rusland werken de Russen aan een alternatief betaalsysteem, beter bekend als CPFS. Dit betaalsysteem is al volledig operationeel en wordt al ondersteund door 23 banken buiten Rusland, waaronder banken in Duitsland en Zwitserland. Olie en gas afrekenen via dit systeem is dus al mogelijk.

Ook andere grootmachten op het Euraziatische continent hebben de laatste jaren niet stilgezeten. Uit onvrede met het dollarmonopolie werken ook landen als China en India aan alternatieven. Zo lanceerde China in 2015 het China International Payment System, afgekort als CIPS. Dit systeem wordt al door banken op zes verschillende continenten en in 47 verschillende landen ondersteund als alternatief voor SWIFT. Het Chinese betaalsysteem verwerkt nu al gemiddeld $50 miljard aan transacties per dag, tegenover $400 miljard per dag voor SWIFT.

India ziet haar afhankelijkheid van het Westerse SWIFT betaalsysteem ook als een risico. Een commissie in India schreef onlangs een rapport van meer dan 500 pagina's over dataveiligheid van de Indiase bevolking, waarin staat dat de afhankelijkheid van SWIFT een economisch en politiek risico is. De regering van India begon twee jaar geleden al de mogelijkheden te onderzoeken om een alternatief betaalsysteem te bouwen, in samenwerking met Rusland en China.

Goud als ultieme reserve

De geopolitieke machtsverhoudingen maken het voor de Amerikanen erg riskant om economische sancties op te leggen aan Rusland. Het zou de verschillende machtsblokken op het Euraziatische continent nog meer reden geven om de dollar te dumpen en over te stappen op alternatieven. In een worst case scenario kunnen Europese landen, samen met Rusland, China en India nog de nucleaire optie overwegen, namelijk een terugkeer naar goud voor internationale betalingen.

Zowel China als Rusland hebben hun goudreserve sinds de financiële crisis van 2008 vervijfvoudigd. Rusland heeft inmiddels zelfs meer reserves in goud dan in dollars. Ook India is de laatste jaren volop goud aan het kopen. Sinds 2018 heeft dat land haar goudvoorraad aangevuld van 550 naar meer dan 700 ton. Dat biedt mogelijkheden voor een monetaire reset, mochten de geopolitieke spanningen geen ruimte meer laten voor een alternatief.

Kort samengevat: De Amerikaanse regering kan proberen Rusland af te snijden van het internationale betalingsverkeer, maar de consequentie kan zijn dat de Amerikanen zich daarmee in de vingers snijden en de dollar haar dominante positie kwijtraakt.

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines