Britse pond onderuit, Italiaanse rente stijgt en sabotage Nord Stream?

Door: Frank Knopers

De financiële markten begonnen de week met de nodige volatiliteit. Beleggers maken zich zorgen over de snelheid waarmee centrale banken de rente verhogen, het steunprogramma van de Britse regering en de verandering van politieke koers van Italië. Ook laaien de geopolitieke spanningen weer op en wijzen steeds meer signalen op een nieuwe recessie. In dit artikel bespreken we de belangrijkste nieuwsfeiten.

Britse pond maakt duikeling, rente schiet omhoog

De Britse regering onthulde vrijdag nieuwe plannen om de economie te ondersteunen. Met £45 miljard aan belastingverlagingen en £60 miljard om de energieprijzen voor huishoudens te maximeren probeert de regering de koopkracht van burgers te herstellen. Maar het steunprogramma werd niet positief ontvangen. De financiële markten twijfelen aan de effectiviteit van een aantal maatregelen, zoals het verlagen van de belastingen voor de hoogste inkomens en het toestaan van bonussen in de bancaire sector. Volgens premier Liz Truss moeten deze belastingvoordelen doorsijpelen naar de rest van de economie, maar die theorie overtuigt de meeste Britten niet.

Bovendien zetten beleggers vraagtekens bij de overheidsfinanciën. Niet eerder kwam de regering met zo'n groot fiscaal steunprogramma, terwijl de Britse economie er niet bepaald sterk voor staat. De markt twijfelt aan de kredietwaardigheid van de regering, want het Britse pond duikelde in een dag met 4% naar beneden tot het laagste niveau sinds 1985. Tegelijkertijd schoot de rente op staatsobligaties omhoog. Zo steeg de 2-jaars rente in twee handelsdagen met ruim een procentpunt naar 4,49%. Ter vergelijking, in 2021 had diezelfde obligatie nog een rente van 0%.

Door de waardedaling van de munt is het voor de Britten duurder om goederen te importeren, wat de prijsinflatie verder zal aanwakkeren. Ook de rentestijging heeft gevolgen voor de economie. Door de extreme rentebeweging heeft een aantal financieel dienstverleners namelijk besloten tijdelijk geen hypotheken meer aan te bieden. Door de onzekerheid in de markt is het veel duurder geworden om de rente voor langere tijd vast te zetten. De tarief voor het vastleggen van de rente wordt bepaald door de rente op kortlopende staatsleningen, die de laatste dagen ongekend hard gestegen is. Door de hoge rente zijn hypotheken al minder aantrekkelijk geworden. In het Verenigd Koninkrijk zijn er al bijna geen aanbieders meer die voor minder dan 5% een hypotheeklening verstrekken. Vanuit historisch perspectief is dat geen extreme rente, maar bij de huidige huizenprijzen is de betaalbaarheid aanzienlijk verslechterd. Dat belooft weinig goeds voor de economie, omdat de woonlasten stijgen en huizenprijzen door de hoge rente zeer waarschijnlijk zullen dalen. Daardoor daalt het vermogen van veel Britse huishoudens.

Italiaanse rente verder omhoog

Afgelopen weekend behaalde Giorgia Meloni van de Italiaanse nationaal-conservatieve partij Broeders van Italië een grote overwinning in de verkiezingen. Samen met twee andere rechtse partijen kan ze nu een rechtse regering gaan vormen, die een meer conservatieve koers zal gaan varen. Meloni heeft zich tijdens de verkiezingscampagne zeer kritisch uitgelaten over de politieke besluitvorming in Brussel. Dat zorgt voor onzekerheid op de financiële markten. Italië kan namelijk aanspraak maken op vele miljarden euro's uit het Europese coronaherstelfonds. Als het land dit geld niet krijgt kan dat gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën.

Op de financiële markten zien we dat terug in de vorm van stijgende rentes. De Italiaanse 10-jaars rente steeg tot 4,5%, hoger dan de vorige piek van afgelopen zomer. Toen greep de ECB in met de aankondiging van een nieuw steunprogramma, het Transmission Protection Instrument (TPI). Dit programma stelt de centrale bank in staat om gericht staatsobligaties op te kopen van landen die te maken krijgen met scherpe rentestijgingen. Het criterium voor dit steunprogramma is dat er sprake is van 'ongefundeerde' rentestijgingen, een arbitrair en weinig transparant criterium. De markt blijft de ECB testen door short te gaan op Italiaanse staatsleningen, zoals we eerder al schreven in dit artikel.

De hoge rente vormt overigens geen acute bedreiging voor de Italiaanse overheidsfinanciën. De regering heeft de afgelopen twee jaar maximaal van de lage rente gebruik gemaakt door veel meer leningen met lange looptijden uit te schrijven. Daardoor is de gemiddelde rentelast op de totale staatsschuld veel lager dan de huidige marktrente van 4,5%. De rente moet voor een langere periode op dit hoge niveau blijven voordat het echt impact heeft op de overheidsfinanciën. De hoge rente maakt het voor de nieuwe regering wel duurder om veel nieuwe schulden te maken.

Sabotage Nord Stream 2 pijpleiding?

Een bericht dat mogelijk verstrekkende gevolgen kan hebben voor de energiemarkt is de beschadiging aan beide Nord Stream gaspijpleidingen. Op drie verschillende plaatsen zijn er lekken aangetroffen, waardoor gas uit de pijpleiding ontsnapt en de druk is weggevallen. De oorzaak moet nog worden onderzocht, maar de reparatie van de pijpleiding zal niet eenvoudig zijn. Dit is slecht nieuws voor de Europese energiezekerheid, omdat Rusland via deze route veel gas aan Europe kan leveren. Verschillende bronnen spreken van sabotage, omdat het technisch gezien zeer onwaarschijnlijk is dat er op meerdere plekken tegelijk een lek ontstaat. De Nord Stream is al sinds 2012 in gebruik, de Nord Stream 2 is voltooid maar nooit in gebruik genomen.

Door dit incident steeg de gasprijs met ongeveer tien procent naar €192 per MWh. De gevolgen zijn momenteel nog lastig te overzien. Een onderbreking in het aanbod van gas kan de Europese energievoorziening komende winter in gevaar brengen. Ook zal het de geopolitieke verhoudingen tussen Rusland, Europa en de Verenigde Staten verder op scherp zetten.

Beurzen omlaag, recessie vrijwel zeker

De combinatie van hoge inflatie, toenemende geopolitieke onrust en renteverhogingen door centrale banken zijn als een giftige cocktail voor de economie en de aandelenmarkt. Volgens onderzoeksbureau Ned Davis Research is de kans op een wereldwijde recessie momenteel 98%, vrijwel zeker dus. De laatste keer dat we een dergelijk hoog percentage zagen was tijdens de kredietcrisis in 2008 en de coronacrisis in 2020. En dat zien we terug op de beurs, want die stevent af op het slechtste jaar sinds 2008. Vanaf het hoogtepunt eerder dit jaar is de Amerikaanse S&P 500 index al met 23% gedaald, tot het laagste niveau sinds december 2020.

De S&P 500 index ligt nu al 110 dagen onder het 200-daags gemiddelde, de langste reeks sinds 2008. En verbetering lijkt voorlopig nog niet in zicht, want door de stijgende rente worden aandelen minder aantrekkelijk ten opzichte van obligaties. Bovendien is het zeer waarschijnlijk dat bedrijfswinsten zullen dalen bij een recessie.

Rente bedrijfsobligaties omhoog

Beleggers vragen ook een steeds hogere rentevergoeding voor bedrijfsobligaties. Zelfs de rente op hoogwaardige 'investment grade' obligaties schiet omhoog en staat op dit moment op 5,63%, het hoogste niveau sinds 2009. Vergeleken met eind vorig jaar betalen bedrijven nu twee keer zoveel rente. De verslechtering van de financieringscondities raakt dus ook bedrijven. Nieuwe investeringen worden minder aantrekkelijk en het doorrollen van bestaande leningen wordt steeds duurder. Ook wordt het voor grote beursgenoteerde bedrijven minder aantrekkelijk om geld te lenen en daarmee eigen aandelen in te kopen, een financiële truc die de afgelopen jaren een sterke impuls gaf aan de aandelenkoersen.

Conclusie

Zoals we eerder al schreven in dit artikel zitten we eigenlijk al in een economische crisis. Centrale banken zijn vastberaden de rente verder te verhogen en hun balans te verkleinen, waardoor de economie nog verder afgeremd zal worden. Door de energiecrisis is de koopkracht van veel huishoudens al verslechterd, waardoor de koopkracht daalt. Dat heeft nu al effect op de waarderingen van aandelen, obligaties en vastgoed, maar kan uiteindelijk ook leiden tot meer faillissementen en dus een hogere werkloosheid. De komende tijd vraagt dus om een defensieve beleggingsstrategie, waarin goud een belangrijke rol speelt als hedge tegen valutarisico en politiek risico.