Column: Italië, whatever it takes?


De rente op Italiaanse staatsobligaties bereikte vrijdag het hoogste niveau in meer dan vier jaar tijd, nadat bekend werd dat de Europese Commissie niet akkoord gaat met de nieuwe begroting van Italië. Ook op de aandelenmarkt werd nerveus gereageerd, waarbij met name de Italiaanse bankaandelen opnieuw onderuit gingen.

Sinds mei is de beurs van Milaan al met meer dan 20% gedaald, terwijl de bankaandelen nog veel harder onderuit gingen. Hoe kritiek de situatie met betrekking tot Italië is zal volgende week moeten blijken, want de regering in Rome heeft tot maandag de tijd om haar begrotingsplannen te verdedigen tegenover de Europese Commissie.

De Italiaanse regering bereikte een paar weken geleden een akkoord over de begroting voor volgend jaar, waarbij het tekort zal oplopen tot 2,4%. Dat is binnen de begrotingsregel van maximaal 3% tekort, maar volgens de Europese Commissie is het onvoldoende om de enorme staatsschuld van Italië onder controle te krijgen. De impasse die nu is ontstaan zorgt voor onzekerheid op de financiële markten en voor een sfeer die een beetje doet denken aan de Europese schuldencrisis van een aantal jaar geleden. Ook toen zat Italië in de gevarenzone, met een 10-jaars rente die het kritieke niveau van 7% naderde.


Italiaanse 10-jaars rente naar hoogste niveau in vier jaar (Bron: Bloomberg)

Focus op Italië

Het verschil met toen is dat de zorgen nu specifiek gericht zijn op Italië. Dat zien we ook aan het oplopende verschil in rente tussen staatsobligaties van bijvoorbeeld Duitsland en Italië. De risicopremie die beleggers nu betalen voor een Italiaanse lening met een looptijd van 10 jaar ligt op het moment van schrijven met 338 basispunten op het hoogste niveau sinds begin 2013. Beleggers vragen dus 3,38 procentpunt meer rente om hun geld uit te lenen aan Italië dan aan Duitsland.

Op het moment van schrijven staat de Italiaanse 10-jaars op 3,75%, terwijl de rente op schuldpapier met een looptijd van 30 jaar naar 4,12% steeg. Die stijgende rente hoeft nu nog geen probleem te zijn, maar het risico bestaat dat kredietbeoordelaars Italië zullen afstraffen met een afwaardering. Later deze maand komen S&P en Moody's met een nieuwe kredietscore voor Italië. Pakt deze negatief uit en wordt de schuld afgewaardeerd, dan kan dat grote gevolgen hebben voor institutionele beleggers. Bij een lagere kredietscore mogen pensioenfondsen en verzekeraars minder staatsobligaties van Italië aanhouden en moeten ze misschien een gedeelte verkopen. Dat kan een zichzelf versterkend effect hebben, net als tijdens de Europese schuldencrisis van 2012.

Whatever it takes?

In 2012 stelde Draghi de financiële markten gerust door met zijn 'Whatever it takes' toespraak garant te staan voor de stabiliteit van de euro. De ECB kocht toen voor miljarden aan schuldpapier van verschillende probleemlanden op om de markten te kalmeren. Een paar jaar later kwam daar een grootschalig stimuleringsprogramma voor in de plaats, waarmee de centrale bank maandelijks voor tientallen miljarden aan staatsobligaties opkocht.

Deze ervaringen hebben Italië gesterkt in de overtuiging dat de ECB ook in een volgende crisis zal ingrijpen om de financiële markten te kalmeren en te voorkomen dat de zorgen overslaan naar financiële instellingen. Voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem zei deze week dat het besmettingsgevaar van Italië beperkt is, omdat de economie overwegend intern gefinancierd is en de staatsschulden grotendeels in handen zijn van banken en beleggers in eigen land.

Het is de vraag hoe ver de Europese Commissie en de ECB zullen gaan om de druk op Italië op te voeren. De Italiaanse overheidsfinanciën vormen misschien geen direct besmettingsgevaar voor de rest van Europa, maar de Italiaanse bankensector doet dat zeker wel. Het is nog niet zo lang geleden dat we schreven over de wankele Italiaanse banken en de enorme hoeveelheid slechte leningen op hun balansen. Breekt er een nieuwe crisis uit in Italië, dan zullen we daar ook elders in Europa waarschijnlijk de gevolgen van ondervinden.

Frank Knopers

Wilt u reageren op deze column? Stuur een mail naar contact@goudstandaard.com