Column: Risico zonder rendement

Deze week ging de aandacht van beleggers uit naar de renteverlaging van de Amerikaanse centrale bank, maar minstens zo belangrijk was de ontwikkeling op de obligatiemarkt. De rente op Duitse staatsleningen met een looptijd van 10 jaar bereikte een nieuw dieptepunt van -0,5%, terwijl de leningen met een looptijd van 30 jaar voor het eerst onder nul kwamen. Daarmee was voor het eerst in de geschiedenis de volledige rentecurve van het belangrijkste schuldpapier in de Eurozone negatief.

Ook elders in de eurozone maakt de rente op staatsobligaties een duikvlucht. Landen met de hoogste kredietstatus kunnen vandaag de dag gratis geld lenen, omdat beleggers massaal op zoek zijn naar een veilige plaats om hun vermogen te parkeren. Het aantal obligaties dat momenteel een negatief rendement oplevert is inmiddels al opgelopen tot meer van $15 biljoen. 

Vlucht naar veilige havens

Staatsobligaties worden gezien als een veilige haven, omdat de overheid bijna altijd haar schuldverplichtingen zal nakomen. Ook is de markt voor staatsobligaties heel groot, waardoor financiële instellingen en vermogensbeheerders gemakkelijk hun posities kunnen kopen en verkopen.

Beleggers die zich zorgen maken over de economie en de stabiliteit van het financiële systeem zullen daarom in tijden van onzekerheid liever hun geld uitlenen aan de overheid dan aan een bank. De kans dat een bank omvalt is immers groter dan dat een land haar schulden niet afbetaalt, zeker wanneer landen hun eigen munt kunnen bijdrukken! De behoefte aan veiligheid en liquiditeit is op dit moment zo groot dat marktpartijen een forse premie betalen om hun geld aan de staat uit te mogen lenen.

Dat staatsobligaties zich als een veilige haven gedragen blijkt ook uit de volgende grafiek, die het totaal aan staatsleningen met negatieve rente afzet tegen de goudprijs. De correlatie tussen deze twee suggereert dat goud en staatsleningen beide aan populariteit winnen in tijden van onzekerheid. Sinds oktober vorig jaar is de goudprijs in euro's met meer dan 25% gestegen tot €1.300 per troy ounce, terwijl het totale aanbod van negatief renderende staatsobligaties in de wereld verdubbelde van $6 naar $12 biljoen.

Goudprijs versus totaal aan obligaties met negatieve rente (Bron: Macrobond en Nordea)

Hoe waardeer je staatsobligaties?

Tot een paar jaar geleden zeiden critici dat het risicovol is om in goud te beleggen, omdat je het edelmetaal niet op een conventionele manier kunt waarderen. Het edelmetaal levert geen cashflow op, waardoor het onmogelijk is om de huidige waarde te berekenen op basis van toekomstige geldstromen. Als je er vanuit die invalshoek naar goud kijkt kun je ook niet bepalen wanneer het nou ondergewaardeerd of juist overgewaardeerd is. Gecombineerd met het feit dat het edelmetaal weinig nuttige industriële toepassingen kent en uit zichzelf niets produceert komen veel analisten tot het oordeel dat het een uitermate risicovolle belegging is.

Laten we dan eens kijken naar staatsobligaties. Normaal gesproken kun je de waarde daarvan berekenen aan de hand van de looptijd, de rente van de obligatie en het verschil met de marktrente op dat moment. Maar hoe moet je die berekening toepassen op de staatsleningen die nu worden uitgeschreven met negatieve rente? Er is geen cashflow meer, wat betekent dat je alleen nog maar je inleg terugkrijgt. Voeg daar de inflatie en een eventuele vermogensbelasting aan toe en je ziet het geld voor je neus verdampen!

Stel je koopt een staatsobligatie van €10.000 met een rente van nul procent en een looptijd van tien jaar. Aan het einde van de looptijd krijg je weliswaar je inleg van €10.000 terug, maar door de inflatie is de koopkracht van het geld behoorlijk aangetast. Ga je uit van een inflatie van gemiddeld 2% over deze periode, dan heb je aan het einde van de looptijd 18,3% minder koopkracht. Denk je dat de inflatie in werkelijkheid veel hoger is - bijvoorbeeld 5% op jaarbasis - dan is je inleg over tien jaar al bijna 40% minder waard geworden. Betaal je daarnaast een negatieve rente, dan is je verlies nog groter.

Risico zonder rendement

Goud en staatsobligaties hebben beide de reputatie van veilige haven. Kies je voor goud, dan heb je geen tegenpartij risico en ook geen cashflow. Kies je voor staatsobligaties, dan krijg je tegenpartij risico met een negatieve rente. Goud lijkt vandaag de dag dus de beste papieren te hebben als veilige haven, zeker met het vooruitzicht van nog meer monetaire stimulering door centrale banken.

Vorige week brachten de ECB en 21 andere centrale banken in Europa een gezamenlijke verklaring naar buiten, waarin ze kenbaar maakten dat goud een belangrijk onderdeel zal blijven van hun monetaire reserves. Ook lieten ze weten dat ze geen plannen hebben om significante hoeveelheden goud op de markt te brengen. Ondertussen blijven centrale banken elders in de wereld goud aan hun voorraden toevoegen. Centrale banken geven daarmee een helder signaal af, namelijk dat de rol van goud nog steeds niet is uitgespeeld. Sterker nog, ze blijven goud kopen, terwijl de prijs op het hoogste niveau in zes jaar staat. Dat is een sterk signaal, omdat centrale banken als geen ander weten wat de waarde is van goud.

Frank Knopers

Wilt u reageren op dezecolumn? Stuur een email naar contact@goudstandaard.com