Hoe de internationale goudmarkt werkt (Deel 1)

 

Auteur: Jan Nieuwenhuijs 

Vanwege de enorme hoeveelheid informatie op het internet, maar misschien wel eenzelfde hoeveelheid misvattingen aangaande dit onderwerp, zullen we in dit artikel ingaan op hoe de internationale goudmarkt werkt en hoe de fysieke goudprijs tot stand komt. Immers, hoe kunnen we goud ooit begrijpen als we niet weten hoe de markt functioneert? We hebben dit artikel opgedeeld in drie delen. Hieronder deel 1.

Hoe de fysieke goudprijs tot stand komt, en hoe fysieke en derivaten markten zijn verbonden en elkaar beïnvloeden

De fysieke goudprijs wordt bepaald door vraag en aanbod van fysiek goud. De wereldwijde fysieke markt kan worden onderverdeeld in handel op beurzen en bilaterale handel. Naast de fysieke markt zijn er meerdere goud derivatenmarkten die de fysieke markt beïnvloeden. Om het hele apparaat te begrijpen, zullen we de werking van goudbeurzen, bilaterale handel en derivatenmarkten afzonderlijk analyseren, en tenslotte de verbinding tussen derivaten en de fysieke markt bespreken. Ook derivaten kunnen op beurzen en bilateraal worden verhandeld, maar voor de duidelijkheid zullen we ze apart behandelen.

Belangrijk om te vermelden is dat er niet één fysieke goudprijs is. Omdat goud een grondstof is, en de krachten tussen vraag en aanbod van grondstoffen niet op alle locaties gelijk zijn— en er energie en tijd nodig is om grondstoffen te verplaatsen—verschilt de prijs van fysiek goud geografisch. Bovendien, fysiek goud bestaat in vele vormen, gewichten en zuiverheden. De fabricagekosten voor baren zijn min of meer vast, maar relatief goedkoper voor grote baren vanwege hun hogere waarde.

Wat de meeste mensen beschouwen als de spotprijs van goud is de prijs per troy ounce fijn goud, afgeleid van handel in grote baren in Londen (“loco London”). Grote baren die in London worden verhandeld wegen ongeveer 400 troy ounce. Hoe kleiner een baar in vergelijking tot “grote baren,” hoe hoger de premie die deze zal aantrekken. Gouden munten en juwelen genieten nog hogere premies per fijn gewicht, door nog hogere fabricagekosten. De “echte prijs van fysiek goud” hangt dus af van waar u zich bevindt en welk goud product u verhandelt.

Het fijne gewicht van een goudproduct wordt als volgt berekend:

Fijn gewicht = bruto gewicht * zuiverheid

 Collectie van grote baren. In de groothandel wordt goud altijd geprijsd per fijn gewicht. Grote baren hebben een zuiverheid van tenminste “995,0 delen per duizend.”

Goudbeurzen

Een beurs is een gecentraliseerde markt. Op elke beurs kunnen meerdere goudcontracten worden verhandeld. Op de Shanghai Gold Exchange worden bijvoorbeeld spot goudcontracten verhandeld die in grootte variëren van 100 gram tot 12,5 Kg. Vraag en aanbod ontmoeten elkaar via het orderboek van de beurs. Vereenvoudigd, sommige marktdeelnemers dienen bied (koop) en laat (verkoop) limietorders in in het orderboek, terwijl anderen bied en laat marktorders indienen. Via een computer worden de orders aan elkaar gekoppeld, waarna de orders worden vervuld, en zo de komt de prijs tot stand.

Het orderboek van het Au99.99 contract van de Shanghai Gold Exchange, in de avond van 22 maart 2021. Bied- en laatkoersen worden in het rood weergegeven (rechterbovenhoek); de overeenkomstige hoeveelheden, in geel, geven de diepte van de markt weer (liquiditeit). De hoogste biedkoers is ¥ 365,15 yuan per gram; de laagste laatkoers is ¥ 366 yuan. De markt was tijdens deze handelssessie illiquide, aangezien de in het orderboek vermelde hoeveelheden erg laag waren.

Het orderboek is voor alle handelaren inzichtelijk en er is één centrale autoriteit die de handelsregels vaststelt. Dit zorgt ervoor dat beurshandel transparanter is dan handel in bilaterale handelsnetwerken. Laatstgenoemde worden ook wel over-the-counter (OTC) markten genoemd. Er zijn handelaren die de voorkeur geven aan beurshandel, en anderen die de voorkeur geven aan OTC-handel. Het voordeel van OTC-handel is dat die meer flexibiliteit en discretie biedt.

Spot goudbeurzen zijn dun verspreid. Voorbeelden zijn de “Shanghai Gold Exchange” in China, de “Borsa Istanbul” in Turkije en de “Dubai Gold and Commodities Exchange” in de Verenigde Arabische Emiraten.

Arbitrage zorgt ervoor dat prijzen tussen verschillende delen van de wereldwijde goudmarkt gelijk aan elkaar blijven. Wanneer goud in Dubai goedkoper is dan in Shanghai, kan een arbiter zonder risico winst opstrijken. Het klassieke voorbeeld is dat een arbiter zijn winst pakt door fysiek goud te kopen waar het goedkoop is en het te transporteren naar waar het duurder is om te verkopen. Of de handel winstgevend is hangt niet alleen af van de prijs spread, maar ook van de kosten van financiering (rente), verzending, verzekering, en indien nodig het omsmelten van baren. Als alternatief, kan de arbiter een long positie innemen op de ene beurs en een short positie op de andere totdat de spread is gesloten, waarna hij zijn posities sluit.

Over het algemeen wordt goud tegen een korting verhandeld in netto-exporterende landen, zoals Zuid-Afrika waar de binnenlandse vraag lager is dan de nationale mijn productie, tegenover een premie in landen die netto-importeur zijn. Goudhandelscentra zoals het Verenigd Koninkrijk (V.K.) kunnen omslaan van een netto-importeur naar netto-exporteur en vice versa. Dit zorgt ervoor dat lokaal goud tegen een premie of korting wordt verhandeld ten opzichte van delen van de wereld die met het V.K. handelen (meestal Azië).

Goudbaarstandaarden over de hele wereld. Op sommige van de bovengenoemde beurzen worden alleen derivaten verhandeld. Bron: Gold Bars Worldwide

Goudbaar met een gewicht van 187,5 gram (vijf tael) verhandelbaar op de Chinese Gold and Silver Exchange in Hong Kong.

Bilaterale handel

In het vorige hoofdstuk hebben we besproken dat er wereldwijd maar een paar fysieke goudbeurzen zijn. Het merendeel van de fysieke goudhandel vindt dus bilateraal plaats. Dit houdt in dat twee partijen direct met elkaar handelen, dan wel via een elektronisch handelssysteem, per telefoon, of face-to-face.

Omdat goud niet vergankelijk is en haar waarde al duizenden jaren heeft behouden, is al het goud dat ooit gedolven is nog steeds in omloop. Met als gevolg dat goud meer als een valuta dan als een grondstof wordt verhandeld in termen van vraag en aanbod dynamiek. Fysiek vraag en aanbod is allesbehalve beperkt tot de jaarlijkse mijnproductie en nieuw vervaardigde producten.

Elke dag wordt goud op een bilaterale basis verhandeld tussen duizenden bedrijven—raffinaderijen, banken, handelaren, juweliers, mijnbouwers, industriële producenten, investeerders—en miljoenen individuen wereldwijd. Goud kan worden verhandeld in elke gestalte, en natuurlijk kunnen in de toeleveringsketen het gewicht, de vorm of puurheid worden aangepast.

Op het kleinste niveau kan een bilaterale transactie een Turkse vrouw zijn die een gouden armband verkoopt aan haar mannelijke buurman. Door akkoord te gaan met haar prijs oefent de buurman invloed uit op de internationale prijs van goud, zij het extreem weinig. Want, als de buurman de prijs van de vrouw zou afwijzen, zou zij de armband verkopen aan een juwelier die is aangesloten op de internationale goudmarkt waar het aanbod zou toenemen. Het accepteren van haar biedprijs zorgt ervoor dat het aanbod niet toeneemt. Door dit voorbeeld wordt duidelijk dat bij elke (bilaterale) transactie koper en verkoper de goudprijs beïnvloeden.

Gouden sieraden geëtaleerd in Abu Dhabi.

Business-to-business handel in een bilateraal handelsnetwerk wordt een OTC-markt genoemd. Wereldwijd is de London Bullion Market, onder toezicht van de London Bullion Market Association (LBMA), de meest dominante OTC-markt voor goud. Een andere essentiële OTC-markt bevindt zich in Zwitserland: de hoofdstad van de goud raffinage in de wereld. Elk jaar worden honderden tot duizenden tonnen aan goud naar Zwitserland getransporteerd, waar afhankelijk van de vraag 400-ounce baren voor Londen, 1 Kg baren voor Azië, 100-ounce baren voor New York, of andere baren en producten worden vervaardigd. Ook zijn er in Zwitserland veel kluizen voor investeerders.

De London Bullion Market heeft een bijzondere structuur omdat het gebaseerd is op bilaterale handel en toch een gecentraliseerd karakter heeft. We zullen deze markt bespreken in het volgende hoofdstuk over derivaten, omdat in de London Bullion Market de meeste transacties worden uitgevoerd via “papieren contracten.”

Derivatenmarkten

Een derivaat is een financieel contract waarvan de waarde afhankelijk is van een onderliggend activum. In dit artikel hebben we het uitsluitend over derivaten met fysiek goud als onderliggend activum. Het belangrijkste verschil tussen fysiek goud en een derivaat van goud is dat het bezitten van fysiek goud geen tegenpartijrisico met zich meebrengt, in tegenstelling tot een derivaat van goud. Over andere grondstoffen, zoals maïs, kan worden gezegd: “je kunt maïs eten, maar je kunt geen derivaat van maïs eten.” Het komt neer op dezelfde economische conclusie: het fysieke aanbod kan niet worden vergroot door het creëren van derivaten.

Desondanks hebben derivaten een aanzienlijke invloed op de fysieke goudprijs. Dit komt doordat ze in grote volumes worden verhandeld en ze veelal van een hefboomwerking gebruik maken. De meest relevante derivatenmarkten zijn de papiermarkt in Londen, Exchange Traded Funds, en de futures markt in New York.

Dit artikel verscheen eerder op The Gold Observer