Hoe lang blijft de inflatie nog zo hoog?

De inflatie is in een jaar tijd spectaculair gestegen. In mei kwam de geharmoniseerde consumentenprijsindex in Nederland uit op 10,2%, terwijl dat in dezelfde maand van vorig jaar nog maar 1,9% was. Eerder dit jaar piekte het inflatiecijfer op bijna 12%, een cijfer dat we al meer dan veertig jaar niet meer hebben gezien. De reden van deze hoge inflatie is bij iedereen inmiddels bekend, namelijk stijgende energieprijzen. In mei lagen deze volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 67,3% hoger dan een jaar geleden. In hoeverre vertekenen deze het beeld van de inflatie? En hoe lang blijft de inflatie nog zo hoog?

Het CBS berekent de inflatie aan de hand van een gemiddeld consumptiepatroon, waarvan de samenstelling gebaseerd is op data uit het voorgaande jaar. In dit mandje is een weging toegekend aan verschillende uitgaven, zoals levensmiddelen, kleding, huisvesting, vervoer, zorgkosten en dergelijke. Deze weging wordt dus ieder jaar bijgesteld om veranderingen in het bestedingspatroon te volgen. Omdat het uitgavenpatroon van iedereen weer anders is heeft het CBS een persoonlijke inflatiecalculator gemaakt, waarin men de wegingen van verschillende categorieën zelf kan aanpassen.

Wat bepaalt de inflatie?

Als we dit gemiddelde nader bestuderen, dan zien we dat huisvesting met bijbehorende vaste lasten zoals gas, water en licht, de boodschappen en vervoer de drie grootste kostenposten zijn. Deze vormen bij een gemiddeld huishouden ongeveer de helft van de totale uitgaven. Een stijging van de woonlasten en hogere energieprijzen hebben veel effect op deze drie uitgaven en daarmee ook op het inflatiecijfer. De meer luxe uitgaven, zoals recreatie en cultuur, hotels en restaurants en consumptie in het buitenland wegen minder zwaar mee. Het mandje van goederen wordt verder aangevuld met kleding (5%), stoffering, huishoudelijke apparaten en onderhoud van de woning (7%) en diverse goederen en diensten (10,3%).

Op basis van welke weging berekent het CBS de inflatie?

Wat zijn de inflatieverwachtingen?

Maar wat kunnen we op basis van deze cijfers zeggen over de inflatieverwachtingen? Het meest bepalend daarvoor zijn uiteindelijk toch de energieprijzen, omdat deze indirect effect hebben op een groot aantal uitgaven. De hoge energieprijzen merkten we al vrij snel aan de pomp en aan de tarieven voor stroom en gas, maar indirect hebben deze prijzen ook effect op de boodschappen en op andere producten waar veel energie voor nodig is. Zo lang de energieprijzen hoog blijven of zelfs verder stijgen moeten we rekening houden met hoge inflatie. En het ziet er nog niet naar uit dat er snel een einde komt aan het conflict in Oekraïne en aan het tekort aan raffinagecapaciteit voor de productie van brandstoffen.

Een tweede factor die op iets langere termijn een rol kan gaan spelen zijn de woonlasten. Kopers krijgen te maken met een stijging van de hypotheekrente, waardoor de maandlasten van de hypotheek stijgen. Huurders kunnen een significante stijging van de huur verwachten, omdat de huurverhoging vaak gekoppeld is aan de inflatie. Blijft de inflatie de rest van het jaar hoog, dan gaan huurders dat volgend jaar merken in de portemonnee.

Hoge energieprijzen zijn zeer bepalend voor het gemiddelde inflatiecijfer (Bron: CBS)

Kan de inflatie ook weer dalen?

Door de stijgende prijzen van brandstof, steeds duurdere boodschappen en het vooruitzicht van hogere woonlasten zal het vrij besteedbare inkomen van veel huishoudens dalen. Door krapte op de arbeidsmarkt kunnen veel werknemers volgend jaar een gemiddelde loonstijging van 3,3% tegemoet zien, maar dat is lang niet genoeg om te compenseren voor de hoge inflatie. Dat betekent dat de consumptieve bestedingen waarschijnlijk zullen dalen. Mensen zullen dan ook minder geld uitgeven aan luxegoederen. Zeker als de stijging van de huizenprijzen stokt en omslaat in een daling. Het vooruitzicht van dalende huizenprijzen heeft veel effect op het gedrag van consumenten, omdat een groot deel van het vermogen van huishoudens bestaat uit overwaarde op de eigen woning. Overwaarde die mensen steeds vaker opnemen om leuke dingen mee te doen.

Onzekere en ongunstige economische vooruitzichten kunnen de prijzen van luxegoederen onder druk gaan zetten. De eerste tekenen daarvan zijn nu al zichtbaar in de winkelstraat, de woon- en slaapwinkels, tuincentra en keukenzaken. Daar is het de laatste tijd opvallend rustig geworden, zo schrijft de Telegraaf. Dat is gunstig voor de hogere inkomens, omdat die naar verhouding meer geld kunnen uitgeven aan luxegoederen. De gemiddelde consument zal daar niet van profiteren, omdat die meer geld kwijt is aan vaste lasten. De prijzen van goederen zou in het luxe segment dus wel eens kunnen dalen, terwijl de prijzen van essentiële goederen hoog blijven door de hoge energieprijzen.

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines