Hoe vijftien banken een markt van $14 biljoen domineren


Vijftien grote banken domineren de markt voor credit default swaps waar in totaal $14 biljoen in omgaat. Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden spelen deze financiële instellingen niet alleen de rol van deelnemer, maar ook die van scheidsrechter. Hoe gaat dat precies in zijn werk?

Banken als JP Morgan en Goldman Sachs schrijven verzekeringen uit die beleggers kunnen kopen om risico's af te dekken, bijvoorbeeld het risico dat een land of een bedrijf haar betalingsverplichting niet nakomt. In dat geval keert de verzekering (de CDS) een bepaalde vergoeding uit om het verlies van de belegger te compenseren.

Dat er een markt bestaat om dit soort risico's te verzekeren is niet vreemd. Maar dat de banken die deze verzekeringen aanbieden ook mogen bepalen wanneer er sprake is van een zogeheten 'default' leidt tot een grote onbalans tussen de verzekeraar en de verzekerde. Want wanneer spreek je van een default? In de praktijk blijkt dat heel moeilijk te bepalen, ook omdat er aan een zogeheten credit default swap allerlei voorwaarden kleven die alleen gespecialiseerde handelaren en juristen kunnen begrijpen.

Lehman Brothers

Toen Lehman Brothers in september 2008 omviel werd opeens de complexiteit van de markt voor credit default swaps (CDS) zichtbaar. Timothy Geithner, de toenmalige president van de Federal Reserve in New York, besloot op dat moment de markt voor credit default swaps volledig te herzien. Het was van belang dat beleggers voortaan sneller duidelijkheid kregen over wanneer een CDS wel of niet zou uitkeren. Om dat doel te bereiken besloot Geithner de controle op de markt uit handen te geven aan de banken die deze producten zelf verkochten.

"We zagen de conflicterende belangen, maar we besloten dat het belangrijkste was dat het afhandelen van CDS contracten in handen moest blijven van mensen met kennis van zaken", zo verklaarde Athanassios Diplas tegenover Bloomberg. Hij was ten tijde van de val van Lehman Brothers hoofd van de afdeling risicomanagement van Deutsche Bank.

Conflicterende belangen

Het probleem van dit systeem is dat het voor een onafhankelijke partij zo goed als onmogelijk is om vast te stellen of het besluit van de banken eerlijk tot stand gekomen is. Dit werd vorig jaar zichtbaar toen Argentinië in financiële moeilijkheden verkeerde en een schuld niet volgens schema afloste. De vraag was toen: Is dat een 'default' of niet? Als het panel van bankiers 'ja' zou zeggen, dan zouden de banken gezamenlijk $532 miljoen aan compensatie moeten uitkeren. Ook hedgefonds Elliott Management zou dan een compensatie krijgen, maar dat gebeurde niet...

De bank waar Elliott Management een credit default swap had afgesloten vond dat het hedgefonds geen recht had op een vergoeding, omdat het fonds niet bereid was geweest mee te werken aan een herstructurering van de schuld van Argentinië door een lagere uitkering te accepteren.

Banken hebben er, net als verzekeraars, belang bij om zo min mogelijk uit te keren. In de markt voor credit default swaps levert dat extra grote problemen op, omdat de macht sinds het uitbreken van de financiële crisis verder geconcentreerd is bij de banken.

"Je hebt een onafhankelijke toezichthouder die de volledige controle over de markt heeft weggegeven aan diegene die zelf het grootste belang hebben. Er wordt ze geen strobreed in de weg gelegd om hun eigenbelang voor dat van de markt te plaatsen", zo verklaarde Joshua Rosner van het financiële onderzoeksbureau Grahama Fisher & Co in een rapport dat zij eerder dit jaar naar buiten brachten.


Deze banken controleren de CDS markt van $14 biljoen (Bron: Bloomberg)

Credit default swaps

De markt voor credit default swaps op individuele bedrijven en landen is sinds 2008 weliswaar met 59% gekrompen, maar tegelijkertijd is de vraag naar credit default swaps op indexen en fondsen flink toegenomen. En juist daar is het nog lastiger te bepalen wanneer er precies sprake is van een default. Deze kredietverzekeringen worden door beleggingsfondsen gebruikt om risico's op papier af te dekken. Maar het is nog maar de vraag of deze verzekeringen bij de volgende crisis robuust en transparant genoeg zijn om daadwerkelijk schokken in het financiële systeem op te vangen.

De ervaring uit 2008 heeft ons geleerd dat dit soort verzekeringen zo degelijk zijn als de tegenpartij die de beloftes maakt. al vrij snel nadat Lehman Brothers omviel ging ook verzekeraar AIG failliet. Bij deze verzekeraar kon men zich indekken tegen een waardedaling van hypotheekportefeuilles. Toen de crisis uitbrak werden de verliezen zo groot dat AIG gered moest worden.

De beste verzekering tegen de volgende crisis is fysiek goud, omdat het geen tegenpartij risico kent en niet failliet kan gaan. U bewaart uw vermogen buiten het financiële systeem en bent dus niet afhankelijk van een bank of verzekeraar die de verliezen op bepaalde beleggingen moet compenseren.