Nassim Nicholas Taleb: "Economie is nu kwetsbaarder dan in 2007"


De wereldeconomie is vandaag de dag nog kwetsbaarder dan in 2007, omdat de wereldwijde schulden veel hoger zijn en centrale banken de rente niet meer substantieel kunnen verlagen. Veel schulden zijn de laatste jaren overgeheveld van het individu naar het collectief, waardoor we vandaag de dag meer moeten vrezen voor de enorme schulden van overheden. Dat zegt Nassim Nicholas Taleb, voormalig derivatenhandelaar en schrijver van verschillende boeken over de grillen van de financiële markten.

In een interview met Bloomberg legt hij uit dat de overheidsfinanciën steeds meer trekjes beginnen te krijgen van een piramidespel, omdat overheden steeds meer geld moeten lenen om de rente op de staatsschuld te betalen. In een omgeving waarin de rente stijgt kan dat ernstig uit de hand lopen, zo waarschuwt Taleb. Niet alleen in opkomende landen, maar ook in ontwikkelde Westerse economieën.

Waarom is de wereld nu kwetsbaarder dan in 2007?

"De schulden zijn nu nog hoger dan in 2007. Ze zijn verschoven naar overheden en bedrijfsbalansen. Bedrijven stimuleerden de aandelenrally met het opkopen van eigen aandelen. Overheden denken dat ze gratis kunnen lenen, maar uiteindelijk zullen de rentelasten toenemen. Dat betekent dat ze meer moeten lenen of dat ze de geldpers aan moeten zetten. Dit jaar zal de Amerikaanse staatsschuld met $1 biljoen toenemen en we betalen nu al meer dan $500 miljard aan rente. Stijgende schulden en een stijgende rente, dan kun je in een negatieve spiraal terechtkomen.

Die schuldenspiraal is als een piramidespel, waarbij je meer en meer geld moet lenen om de rente te kunnen betalen. Een ponzi is wanneer je moet lenen om schuldeisers af te betalen. Zodra je in die fase komt dan is dat economisch gezien niet gezond meer.

Sinds de crisis is de staatsschuld met iets van $10 biljoen gestegen. Daarnaast zijn er ongedekte schuldverplichtingen, die we eigenlijk zouden moeten meetellen als schulden. Denk aan sociale zekerheid, kosten die je maakt op het moment dat je bedrijven moet redden, studieschulden die niet terugbetaald worden. Bovenop de normale schuld heb je dus ook deze posten."

Rente op Amerikaanse staatsschuld is de laatste jaren sterk gestegen

Dit piramidespel gaat dus instorten?

"De schuldencrisis begon jaren geleden in landen als Argentinië en andere Zuid-Amerikaanse landen. Nu komen ook landen in de kern in de problemen, zie bijvoorbeeld Italië en ook de Verenigde Staten. Ook hier in de Verenigde Staten moeten we heel veel lenen. Als je van je schulden af wilt komen, dan zorg je dat er een beetje inflatie is. Maar met die inflatie creëer je een monster dan niet eenvoudig te temmen is. Als je inflatie creëert dan zal dat ten koste gaan van de prijsstabiliteit.

De Verenigde Staten hebben iemand nodig die onze schuld wil financieren. De Chinezen en olieproducerende landen waren afnemers van staatsobligaties, maar zullen dat in de toekomst misschien niet meer zijn. En dat terwijl je steeds meer geld nodig hebt.

In 2008 hebben we de schulden overgeheveld van het individu naar de overheden. Toen kon je nog maatregelen nemen, ook konden we de rente toen nog verlagen naar nul. En dat helpt natuurlijk even, maar je kunt een structureel probleem niet met monetair beleid oplossen. Dat moet alleen een noodmaatregel zijn.

We zijn nu tien jaar verder. Nu wordt de rente weer verhoogd, omdat je niet voortdurend een lage rente kunt hebben. Wie betaalt daar de prijs voor? Daar zullen vooral bedrijven en de vastgoedmarkt last van krijgen. De plek waar het als eerste mis zal gaan is in vastgoed. Op verschillende plekken in de wereld zien we de prijzen van het duurdere vastgoed alweer dalen. Daarna zal ook de rest van de huizenmarkt geraakt worden.

De volgende markt die getroffen zal worden is de aandelenmarkt, omdat de huidige aandelenkoersen niet te rechtvaardigen zijn bij een hoge rente. Mijn ervaring is dat de lage rente ook veel volatiliteit maskeert, dus als de rente weer hoger wordt zal ook de volatiliteit toenemen. Wat ons kan redden is economische groei zonder schuldengroei of een vorm van inflatie die de prijsstabiliteit niet teveel in gevaar brengt. En dat hebben we nog niet gezien."

Een stijgende rente kan volgens jou voor een crash op de huizenmarkt en misschien ook wel een correctie van de aandelenmarkt teweeg brengen. Maar als de rente stijgt, dan zullen ook obligatiekoersen dalen. Dan zijn ook obligaties niet veilig. Wat is er nog wel veilig?

"Ik zal je vertellen wat ik doe. Ik bezit wat goud, gewoon voor het geval dat er inflatie komt of iets dergelijks. Gewoon als verzekering. Daarnaast bezit ik wat grond. Als je aandelen hebt, zorg dan dat je goed beschermd bent, dat je een instrument hebt om het neerwaartse risico te beperken. Het staartrisico is nu groter dan in 2007 of daarvoor. Ik maak je zorgen om dat staartrisico."

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines