Noors monetair beleid onder de loep


Door: Wouter Wilmer

Noorwegen, het land staat bekend om zijn idyllische landschappen, de lekkere vis en de hoge prijzen. Politiek gezien is het land ook interessant, het is namelijk geen lid van de EU. Daardoor luidt de vraag; hoe verschilt het monetaire beleid met dat van de Europese Centrale Bank?

Noorwegen heeft ervoor gekozen geen lid te worden van de EU, net zoals bijvoorbeeld Zwitserland. In tegenstelling tot de Zwitsers kozen de Noren wel voor toetreding tot de Europese Economische Ruimte, de EER. Dat betekent dat Noorwegen wel toegang heeft tot de interne markt en dat er ook sprake is van vrij verkeer van goederen, diensten en personen, maar dat er geen sprake is van lidmaatschap van de EU. Daarom valt Noorwegen monetair gezien ook niet onder toezicht van de ECB. Noorwegen behield een eigen centrale bank, de Norges Bank, met een eigen valuta, de Noorse Kroon. Dat kan bepaalde voordelen met zich meebrengen. 

Noorse kroon

De Noorse Kroon is een interessante valuta. Aangezien Noorwegen veel grondstoffen exporteert, is er een relatief hoge correlatie tussen de koers van de Kroon en de prijs van bepaalde grondstoffen. Zo stijgt de koers van de Kroon vaak als de prijs van olie of gas stijgt maar daalt de koers bij dalende energieprijzen. De Noorse Kroon is daardoor niet zozeer een veilige haven, maar het is wel een solide valuta vanwege de kracht van de Noorse economie. Wel moet vermeld worden dat de munt ook een risico is in turbulente tijden. Zo daalde de koers bijvoorbeeld hard bij aanvang van de coronacrisis, omdat beleggers op zoek gingen naar veilige investeringen.

Toch blijven de vooruitzichten voor de Noorse Kroon goed, zeker nu Noorwegen Europa het alternatief op Russisch gas biedt waar de Europeanen zo haastig naar op zoek zijn. Ook is de Noorse economie minder hard geraakt door de coronacrisis dan andere Europese landen, omdat het een minder strenge lockdown had ingevoerd. Nu de economie na de crisis als een speer gaat en er door de oorlog in Oekraïne een steeds hogere inflatie dreigt, verhoogt de Norges Bank de rente gestaag. Terwijl de rente in de zomer van 2021 nog op 0% stond, ging de rente sindsdien in stappen omhoog en zette de Noorse centrale bank de rente in augustus 2022 al op 1,75%. Toch is de inflatie nog altijd hoog.

Beleidsrente Norges Bank versus Europese Centrale Bank (Bron: Tradingview)

Inflatie Noorwegen versus Eurozone (Bron: Tradingview)

Inflatie

In juli 2022 bedroeg de inflatie in Noorwegen 6,8% op jaarbasis, tegenover 8,9% in de eurozone. Daarom zou de volgende renteverhoging volgens ING-econoom James Smith alweer in het verschiet kunnen liggen, zo liet hij onlangs weten in het Vlaamse dagblad De Tijd. Ook ABN Amro is overtuigd van nieuwe renteverhogingen, zo blijkt uit een nieuwe publicatie van FX Weekly. Noorwegen lijkt dan ook op een andere leest geschoeid dan de eurozone. De ECB heeft het namelijk vanwege de excessieve schuldenlast van Zuid-Europa nog altijd ontzettend lastig om renteverhogingen door te voeren en lijkt het de keuze te moeten maken tussen een flinke recessie, of een hoge inflatie. Ook heeft de ECB al jarenlang staatsobligaties opgekocht, terwijl de Noren nooit aan kwantitatieve verruiming hebben gedaan.

De Norges Bank heeft naast monetair beleid nog een andere taak. Sinds de ontdekking van olie in de Noordzee in 1969 is er ontzettend veel olie geëxporteerd. De inkomsten uit die export gingen veelal naar een fonds dat door de Noorse centrale bank wordt beheerd; het oliefonds. Door alle olie die sindsdien is verkocht zit er nu een kleine 1200 miljard euro in het fonds. Het zou genoeg zijn om elke inwoner een bedrag van ruim 200.000 euro uit te keren, mochten ze hun investeringen allemaal verkopen. Het geld zit nu vooral in buitenlandse bedrijven. Inmiddels hebben de Noren een belang in ruim 9.300 bedrijven, zo is te lezen op de website van de Norges Bank.

Investeringsfonds

Aangezien ik een semester aan de Noorse universiteit in Kristiansand studeer, leek het mij interessant om een van mijn docenten te vragen naar het fonds, zoals universitair hoofddocent Stina Torjesen, die onder andere internationale politieke economie doceert. Ze vertelt dat het staatsfonds het geld dat is verdiend met de olie-export bewust in het buitenland investeert om te voorkomen dat het fonds juist een negatief effect heeft op de Noorse economie: "Het geld wordt in het buitenland geïnvesteerd, omdat we bijvoorbeeld in Nederland hebben gezien dat een economie schade kan ondervinden als zulke bedragen worden geïnvesteerd in eigen land".

"Nederland investeerde het geld dat de gaswinning opleverde lange tijd in infrastructuur en sociale zekerheid. Het gevolg van dat beleid is dat de koers van de eigen munt hard stijgt en dat andere sectoren die afhankelijk zijn van de export de dupe worden van de koersstijging. Het wordt de Hollandse ziekte genoemd. Elk jaar mag er daarom maar een bepaald percentage van de opbrengsten worden gebruikt door de overheid", zo legt Torjesen uit. "Enkel 3% van het rendement uit het Noorse staatsfonds mag worden gebruikt door de overheid en politici zijn erg voorzichtig met het breken van die regel. Mocht de inflatie echt de pan uit rijzen, dan zou men het fonds eventueel kunnen gebruiken. Voor nu is er alleen een compensatie voor de elektriciteitsrekening en ondersteunt de regering alleen de lagere inkomensklassen."

De inflatie is dus wel zorgwekkend, maar de bank gebruikt vooralsnog vooral de beleidsrente om de inflatie tegen te gaan. De inflatiecijfers in Noorwegen zijn niet zo schrijnend als in Nederland, maar toch is er ook in Noorwegen sinds 1988 niet zulke hoge inflatie geweest. Daarom volgt Norges Bank de ontwikkelingen net als alle andere centrale banken op de voet. Het wordt ontzettend interessant om te zien hoe de inflatiecijfers zich ontwikkelen in Noorwegen en hoe deze zullen verschillen met andere Europese landen.

Foto boven artikel is afkomstig van de Norges Bank en is rechtenvrij te gebruiken onder de Creative Commons 2.0 licentie