Tweede economische golf

Sinds de uitbraak van het coronavirus hebben alle grote centrale banken de spreekwoordelijk geldkraan opengedraaid. Ze kopen weer op grote schaal staatsobligaties op, met als doel de rente op staatsleningen laag te houden. Het lijkt een wanhoopsdaad, want de rente was al lager dan die ooit geweest is.

Toch heeft het optreden van centrale banken effect gehad, want beleggers kregen weer hoop op een goede afloop. Vanaf het dieptepunt in maart zijn aandelenkoersen flink gestegen en zijn ook de koersen van bedrijfsobligaties weer wat hersteld. De ECB wist met haar nieuwe PEPP opkoopprogramma gericht staatsobligaties van de zuidelijke landen op te kopen, waardoor zorgen over landen als Italië, Spanje en Griekenland naar de achtergrond verdwenen. Sterker nog, deze landen hebben nog nooit zo goedkoop kunnen lenen.

Griekenland leent goedkoper dan ooit (Bron: Bloomberg)

Tweede economische golf

Zijn alle problemen daarmee opgelost? Zeker niet! De laatste weken zien we weer een kentering in het sentiment op de financiële markten. Het aantal coronabesmettingen loopt in veel Europese landen in hoog tempo op, wat betekent dat overheden strengere maatregelen zullen nemen. Een tweede ronde van lockdowns valt niet meer uit te sluiten, wat desastreuze gevolgen zal hebben voor de economie.

Veel bedrijven konden de eerste klap nog opvangen met hun buffers en met steunmaatregelen van overheden. Het is echter de vraag of de economie ook deze winter ongeschonden door zal komen. Veel bedrijven in de horeca, de evenementenbranche en het toerisme hebben het al moeilijk en zullen opnieuw steun nodig hebben om de winter door te komen.

Slechte leningen

Ook de Europese banken moeten vrezen voor een tweede economische golf. Volgens de ECB zal het aantal slechte leningen op de Europese bankbalansen bij een tweede ronde van lockdowns met bijna €1.000 miljard toenemen. Daarom zetten banken nu al meer geld opzij om toekomstige afschrijvingen op slechte leningen op te kunnen vangen.

Ook beleggers vrezen dat banken hard getroffen zullen worden door de coronacrisis. De aandelenmarkt als geheel mag dan wel weer hersteld zijn van de klap in februari en maart, dat kan zeker niet gezegd worden van de bankensector. Zo staan Europese bankaandelen nog altijd 39% lager dan begin dit jaar. Daarmee is hun marktwaarde gezakt tot minder dan de helft van de boekwaarde. Hieruit kunnen we concluderen dat de markt al rekening houdt met afschrijvingen.

Banken zetten meer geld opzij om verliezen op te vangen (Bron: Bloomberg)

Monetaire financiering

De economische gevolgen van deze crisis worden door veel mensen nog niet gevoeld, omdat overheden de verantwoordelijkheid op zich hebben genomen om de economie te ondersteunen. Alle Westerse landen hebben hun begrotingstekorten laten exploderen, in de hoop dat de markt het stokje daarna weer overneemt.

Nu een tweede ronde van lockdown maatregelen dreigt moeten overheden opnieuw met grote stimuleringspakketten komen. Daarnaast kunnen de banken in de problemen komen, waardoor nog meer geld nodig is om de economie overeind te houden. Hoe gaan overheden dat allemaal betalen?

Lender of last resort

Centrale banken hebben zich sinds de crisis van 2008 opgeworpen als 'lender of last resort'. Door staatsobligaties te kopen hebben ze het signaal aan de markt gegeven dat er altijd een koper is voor het schuldpapier. Tot op heden heeft die strategie goed gewerkt, want de rente op staatsobligaties is nog nooit zo laag geweest. Zelfs niet voor voormalige 'probleemlanden' als Spanje, Italië en Griekenland.

Vanuit dit perspectief bezien kunnen centrale banken niet meer terug. Ze hebben zichzelf in een positie gemanoeuvreerd dat ze alles moeten doen om de overheidsfinanciën te ondersteunen. Dat betekent dat centrale banken steeds extremere maatregelen zullen nemen om de economie te ondersteunen.

Het in stand houden van dit financiële systeem heeft voor centrale banken een hogere prioriteit dan het garanderen van de koopkracht van de euro. Veelzeggend is de uitspraak van ECB-president Christine Lagarde tijdens een persconferentie in oktober 2019:

"We should be happier to have a job than to have our savings protected."

De koopkracht van het geld is dus van ondergeschikt belang. Met het vooruitzicht van meer economische ellende zijn spaarders dus gewaarschuwd.

Frank Knopers